در جدیدترین شمارهی فصلنامهی حسابدار رسمی میزگردی با موضوع ریسکها و راهکارهای گذار به حسابرسی مبتنی بر فناوری اطلاعات در ایران منتشر شده است. در این میزگرد که آقایان ناصر رزاق، محمدعلی زاهدی، ناصر شهبازی رز و عباس کولیوند حضور دارند این بررسی شده که حرفهی حسابرسی در ایران از منظر استفاده از روشهای مبتنی بر فناوریهای نو در چه جایگاهی قرار دارد؟ محورهای زیر نیز مورد بررسی خاص این میزگرد قرار داشته است.
1. توسعهی فناوری اطلاعات چه پیآمدهایی بر حرفهی حسابرسی داشته است؟
2. هماکنون حرفهی حسابرسی در ایران از منظر بهرهگیری از فناوریهای اطلاعاتی در چه وضعیتی قرار دارد؟
3. حسابرسی مبتنی بر فناوری اطلاعات در مقایسه با روشهای سنتی چه مزایای در تأمین نیازهای صاحبکاران و گروههای ذینفع (سهامداران، وامدهندگان، طرفهای قرارداد، مقامهای مالیاتی و ناظران) دارد؟
4. موانع پیشرفت کاربرد فناوری اطلاعات در حسابرسی در ایران چیست؟
5. موانع مقرراتی و قانونی (نیاز به بسترسازیهای مقرراتی در چه زمینههای داریم؟)
6. موانع ناشی از عدمآشنایی حسابرسان با تکنیکهای مبتنی بر فناوری اطلاعات (حسابرسان در کدام زمینهها خلاء آموزشی بیشتری دارند و به چه آموزشهایی نیاز دارند؟ آیا برای غلبه بر این موانع نیازمند نوعی تلفیق در رشتههای IT و حسابرسی هستیم؟)
7. موانع ناشی از هزینههای مالی گذار به حسابرسیهای مبتنی بر فناوری اطلاعات
8 .برای غلبه بر موانع و ریسکهای گذار به یک نظام حسابرسی پیشرفتهی مبتنی بر فناوری اطلاعات در ایران چه راهکارهایی باید اتخاذ شود و این شکل حسابرسی چه منافعی برای جامعه دربردارد؟
امیدوارم مجموعه مباحثی كه در این جلسه مطرح میشود برای حسابرسان و حسابداران رسمی عضو جامعه مفید باشد. به نظر میرسد در شرایط كنونی میزان استفاده از فناوری اطلاعات IT در ارائه خدمات حسابرسی در ایران در وضعیت مطلوبی قرار ندارد. لطفا در بخش اول بحث تصویری از وضع موجود صنعت حسابرسی در ایران به لحاظ استفاده از فناوری اطلاعات ارائه دهید و موانع و دشواریهای موجود در این جهت را توضیح دهید كه با توجه به آن در بخش دوم ببینیم چه تمهیداتی بایستی اتخاذ شود كه به سمت وضع مطلوب یعنی وضعی كه استفاده بهینهای از فناوری اطلاعات در حسابرسی میشود حركت كنیم.
فهرست
محمد علی زاهدی
بحث استفاده از تكنولوژی اطلاعات در حسابرسی بحث جدیدی نیست. از سال 1380 سازمان حسابرسی دو كارگروه در زمانهای متفاوت تشكیل داد. كارگروه اول به جایی نرسید. در كارگروه دوم، جناب آقای نادریان متولی بودند و خیلی باعلاقه و پیگیر بودند و تلاش کردند كه با توجه به فضای تكنولوژی و فناوری اطلاعات در آن موقع اتفاقات مثبتی بیفتد و در نهایت به سمت نرمافزار حركت كردند. اما نکته این بود كه بالاخره نرمافزار مبتنی بر یك فرایند است. فرایند حسابداری در آن زمان، همان دستورالعمل سنتی و دستی بود كه در سازمان و در حرفه حسابرسی همه جا وجود داشت. رویكرد آن موقع این بود كه همان مجموعه را مكانیزه كنند. یكی از عللی كه باعث شد در این بحث به نتیجه نرسند همین موضوع بود. دلیل دیگر این بود كه آن زمان مشكلات خیلی متفاوت بود. هنوز سیستم عامل داس MS-DOS وجود داشت و ویندوز كامل نیامده بود و مخصوصا در محیطهای حسابرسی خیلی محدود بود. بحث كدینگ و فونت وجود داشت. ولی در حال حاضر خوشبختانه همه اینها واحد است یعنی ما در یك فضای استاندارد فعالیت میكنیم و مشكلات گذشته وجود ندارد. دوستانی كه آن زمان كار میكردند درگیر مشكلات زیادی بودند.
مشكلی كه الان وجود دارد چیست؟
مشكلی كه الان وجود دارد چیست؟ حرفهها و فنونی كه الان در كشور وجود دارد مثل پزشكی، داروسازی، حسابداری، بازرگانی، گردشگری و … همه از تكنولوژی اطلاعات استفاده میكنند ولی حرفه حسابرسی آنچنان نتوانسته در این زمینه موفق باشد. این موضوع دلایل مختلفی دارد. شاید یك دلیل این باشد كه میانگین سنی حسابرسان حرفهای ما بالاست. البته به تدریج میانگین سنی با ورود جوانان به حرفه در حال كاهش است. البته حركتهای زیادی هم انجام شده است و اساتید مختلفی در دانشگاهها زحمت كشیدند. یكی از نواقص كنونی ما این است كه كتابی بهروز برای تدریس حسابرسی كامپیوتری نداریم. كتابهایی كه تدریس میشود هنوز متعلق به دوران داس و اواخر دهه 1380 است. به همین دلیل از تكنولوژی و حرفهایی كه در دنیا زده میشود فاصله زیادی داریم. دنیای تكنولوژی اطلاعات هم بسیار لحظهای و بهروز است. مطلبی كه سال گذشته وجود دارد در سال بعد كلا متحول میشود. در كارگروهی كه در این دوره در جامعه حسابداران تشكیل شده برخلاف دورههای قبل كه به دنبال نرمافزار و كارهای آماتوری رفتند، تلاش شد كارها تجمیع شود. قبلا گروههایی هم در مورد توجیه اقتصادی این حوزه كار كرده بودند ولی متاسفانه نتوانستند موفق شوند چون بازار حسابرسی محدود بود و آنها به تدریج حذف شدند.
در شورای عالی و هیات مدیره ششم اتفاق خوبی رخ داد
در شورای عالی و هیات مدیره ششم اتفاق خوبی رخ داد و دوستان طرحی را به نام طرح كلان حسابرسی فناوری اطلاعات تدوین كردند. اول تعریف شد که حسابرسی كامپیوتری یعنی چه؟ من همیشه یاد این شعر مولوی میافتم: «هركسی از ظن خود شد یار من». یعنی هركسی از نظر خودش حسابرسی كامپیوتری را تعریف میكند. ولی وقتی همه تعریفها را جمعبندی كنیم میبینیم هر كدام از زوایهای خاص به موضوع نگریستهاند. تصمیم گرفته شد از بالا نگاه كنیم و به شكل تئوریك آن را مشخص كنیم. حسابرسی كامپیوتری را به دو بخش تقسیم شد ، یكی كامپیوتری نمودن فرایند حسابرسی (A) و دیگری حسابرسی در محیطهای مبتنی بر فرایند اطلاعات (B). منظور از A این است كه مثل حسابداری و فعالیتهایی كه در اجتماع اتفاق میافتد، فرایندهایی كه در كار و عملیات حسابرسی وجود دارند را مكانیزه كنیم. اگر بخواهیم تاریخچه بحث را در حرفه حسابرسی بررسی كنیم مشخص میشود كه همكاران بیشتر در بخش اول كار كردهاند یعنی به نرمافزار پرداختهاند. بخش B یعنی حسابرسی در محیطهای مبتنی بر فرایند اطلاعات ، بخشی بوده كه به نظر من بخش اصلی و وظیفه ماست چون بخش اول را لازم نیست حتما ما حسابرسان انجام دهیم. مجموعه های كامپیوتری زیادی هستند كه تجربه و مهارت و تخصص خوبی در این زمینه دارند. ما میتوانیم فرایندها را برای آنها تعریف كنیم و مدل آن را مشخص كنیم و آنها بروند این كار را انجام دهند. بخش B است كه بیشتر به درد كار ما میخورد و متاسفانه تاكنون به آن بهای لازم داده نشده است. در مورد كامپیوتری نمودن فرایند حسابرسی یعنی بخش A نتیجه فعالیتهای كارگروه «تدوین دستورالعمل فرایندها به پروندههای الكترونیك حسابرسی» بود. مشكلی هم كه الان خیلی از نرمافزارهای حسابرسی كامپیوتری دارند همین نكته است، یعنی اینكه فرایندهای فعلی را مكانیزه میكنند. در سال 1380 اگر میگفتید میخواهم رسیدهای دستی و فاكتورهایم را وارد كنم، خواسته متعارفی بود، یعنی وضعیت موجود را كامپیوتری میكردید. ولی الان هیچ نرمافزار حسابرسی این موضوع را قبول نمیكند، خودش هم فاكتور صادر میكند، هم رسید انبار میدهد، مدیرعامل میتواند بهصورت كامپیوتری تایید كند، مشتری میتواند كامپیوتری تایید كند و … یعنی همه فرایندها كامپیوتری شده است. وضعیت دیگر با گذشته فرق كرده است. فقط شرایط موجود را نمیبینند بلكه بهبود فرایند و مهندسی مجدد انجام میدهند كه مثلا اگر ما بخواهیم كامپیوتری كنیم، فلان امكانات را در اختیار داریم و بر اساس آن طراحی كنیم. مثلا الان موبایل در دسترس همه است و باید از امكانات آن استفاده كرد. پس یكسری فرایندها بر اساس تكنولوژیهای در دسترس باید اصلاح شود و بر اساس تكنولوژیای كه استفاده میكنیم باید بازنگری و مهندسی مجدد اتفاق بیفتد.
اولین كار
اولین كاری كه در بحث فناوری اطلاعات در حسابرسی باید انجام شود تدوین دستورالعمل فرایندهای الكترونیك حسابرسی است. یعنی باید كل فرایندهای حسابرسی و آن دستورالعملی كه الان وجود دارد تغییر دهیم، ببینیم حال كه میخواهیم از كامپیوتر استفاده كنیم كدام فرایندها را باید عوض كنیم. یعنی فرایندها باید كلا دگرگون شود. هرچقدر میزان استفاده از تكنولوژی بیشتر باشد به همان مقدار هم فرایندها باید بیشتر تغییر كند. این كار را َA1 نام گذاشتیم: تدوین نرمافزار فرایند حسابرسی پرونده الكترونیكی. یعنی حالا باید بر اساس این فرایندها برنامه بنویسیم. امروزه هیچ برنامهنویسی بدون طی این مراحل برنامه نمینویسد. اول باید كار تبدیل انجام شود، مدل مشخص شود، نمودارهایش كشیده شود، فرایندهایش ترسیم شود و سپس به تیم برنامهنویسی برود. بعد از اینكه دستورالعملها مشخص شد نرمافزار را تدوین میكنیم. بخش دیگری هم به اسم تدوین نرمافزار تحلیل دادههای حسابرسی داریم. نرمافزارهای فعلی ناظر بر همین مورد است. یعنی شما اطلاعات را داخل یك محیط میریزید و آن برای شما یك سری تحلیلهای آماری و ریاضی انجام میدهد كه شما به وسیله آن میتوانید مثلا میانگین و بالاترین و پایینترین و دستهبندی اطلاعات را مشخص كنید. كل این سه بخش كامپیوتری نمودن فرایند حسابرسی است.
میرسیم به بخش B یعنی حسابرسی در محیطهای مبتنی بر فرایند اطلاعات. اینجا B1 فرایندهای ارزیابی كنترلهای داخلی است. به نظر من معنای حسابرسی كامپیوتری همین مورد است. فرض كنید میخواهیم بگوییم رعایت تسلسل فاكتورهای فروش كامل است. بحث بیشتر كامل بودن است نه اثبات وجود. در بحث حسابرسی دستی و كامپیوتری اثبات وجود چندان سخت نیست. شما میتوانید یك مدرك را بردارید و بفهمید ثبت شده است یا نه. اثبات میكنیم كه این دیتا وجود دارد. ولی اینجا بحث بیشتر كامل بودن است. این رویدادی که اتفاق افتاده آیا ثبت شده است؟ این میشود بحث كامل بودن. در محیطهای مكانیزه چگونه متوجه میشویم كه همه رویدادها ثبت شده است؟ اینجاست که به كنترل داخلی به اتكا میكنیم. اگر ما در سیستم دستی فاكتورهایمان سریال نداشته باشد بحث كامل بودن انجام نشده است. به كامل نبودن به عنوان یك ضعف اساسی در كنترلهای داخلی اشاره میشود.
نقاط ضعف و كنترلهای كلیدی
بالاخره یك سری نقاط ضعف و كنترلها كلیدی است. اگر ما تسلسل را نتوانیم كنترل كنیم یا اصلا وجود نداشته باشد مشكل پیش میآید. یا اینكه ما چقدر میتوانیم در آزمونهای محتوا به نتیجه برسیم مهم است چون ما بر اساس آن ارزیابی كه روی كنترلهای داخلی داریم، آزمونهای محتوا، حجمش، میزان و نوعش را تعیین میكنیم. در سیستم مكانیزه این وضعیت به شدت دگرگون میشود یعنی شما وارد فضایی میشوید كه اصلا یك شکل دیگر است. اصلا كاغذ وجود ندارد كه شما بخواهید فاكتور چك كنید. چیزی به نام كاغذ وجود ندارد و فقط یك مشت داده وجود دارد. دیتا اصلا قابل دیدن نیست. سیستم اصلا اجازه نمیدهد كه ما همه چیز را ببینیم. اینجا ممكن است یكی این فاكتورها را از ما مخفی كند و تقلب كند. چگونه مشخص میشود؟ بنابراین یك محیط بسیار گسترده است و خیلی بیشتر از دانشی نیاز دارد كه قبلا نیاز بود. البته لازم نیست ما متخصص كامپیوتر باشیم. اینجا گفتیم كه این كار را تیم حسابرسی باید بكند چون تیم حسابرسی است كه صاحب این صلاحیت است كه این كنترل را بخواهد ارزیابی كند. الزامات اولیه چیست؟ آموزشهای عمومی مرتبط با فناوری اطلاعات برای حسابرسان. مثلا یاد بدهیم كه پایگاه داده (Database) چیست. ریلیشن چیست؟ معماری نرمافزار چیست؟ تا حداقل شناختی از محیط پیدا كند كه وقتی میرود با قسمت فناوری اطلاعات مصاحبه كند حداقلها را داشته باشد.
فرایند آزمونهای محتوا
یك بحث هم فرایند آزمونهای محتواست كه قسمت دوم میشود. اینجا هم به تیم حسابرسی باید آموزش داده شود كه این آزمونهای محتوا را بشناسد. به نظر من حسابرسان دانش خیلی تخصصی نیاز ندارند ولی حداقل باید بانكهای اطلاعاتی را بشناسند. در محیطهای فناوری اطلاعات بحثهای دیگر مطرح است. مثلا ما بحث امنیت را داریم. امنیت كلا نرمافزاری است و بر مبنای تكنولوژی اطلاعات است و حسابرسان كاری نمیتوانند بكنند. ما یك ارزیابی ریسكهای محیط اجرای سیستم هم باید داشته باشیم. اینها را دو قسمت كردیم. یكی بحث network security (امنیت شبكه است) یكی همapplication security. امنیت شبكه یعنی اینكه مثلا الان شما اینجا نشستهاید و میخواهید وارد سامانه جامعه شوید و چیزی را تایید كنید. اگر در شبكه اینجا نقطهای باشد كه همه ترافیك ورودی و خروجی را چك كند میتوانند پسوردهای شما را به دست بیاورند و به جای شما وارد شوند. اینجا همان امنیت شبكه است. مثلا یك فاكتور آنلاین وارد میشود و وسط ترافیك فرد دیگری میتواند آن را تغییر دهد. معمولا بیشتر اتفاقاتی كه در تقلب حسابهای بانكی میافتد شبیه این است. میگویند اگر جای عمومی رفتید خیلی مراقب باشید. پس بحث امنیت شبكه خیلی مهم است. با فرض اینکه سیستم ما خیلی عالی است ولی ممكن است از جایی كه داریم حركت میكنیم تا به پایگاه داده خودمان یا یك پایگاه داده دیگر برسیم این وسط ممكن است مشكلی باشد كه برای ما دردسر درست كند. پس حسابرس باید این را هم ببیند. ولی این موضوع در تخصص حسابرس نیست. این را چه كسی انجام می دهد؟ تیم فنی. حالا ممكن است یك موسسه بزرگ باشد كه یك تیم فنی داشته باشد. البته 100 درصد نمیتوانند كشف كنند. مثل حسابرسی است. همانطور كه بر اساس نمونهها به یك نتیجهای میرسیم اینجا هم همین است. یك بحث هم داریم به اسم application security یعنی امنیت نرمافزار. نرمافزار منظور فقط خود برنامه نیست. پایگاه داده هم هست. باید ببنیم آنجا چقدر امنیت داریم. چه كسانی به این پایگاه داده دسترسی دارند و آیا آن نرمافزار جوری نیست كه بشود به راحتی آن را هك كرد؟ ممکن است کسی ماژولهایی روی آن اجرا كند كه باعث دخل و تصرف در این نرمافزار شود. این هم در حوزه تخصص تیم فنی است. پس ارزیابی كنترلهای داخلی كلا كار تیم حسابرسی است. سازمان حسابرسی و جامعه حسابداران رسمی باید آموزشهای را بدهند. باید كلاس و واحدها مشخص و بانكهای اطلاعاتی به دوستان حسابرس آموزش داده شود و گواهی بدهیم. لازم نیست متخصص كامپیوتر باشند ولی باید بشناسند تا بدانند حداقل چه خطراتی آنها را تهدید میكند. ما این مطالب را در جلسه بیستوهفتم در 11/11/1396 شواری عالی مطرح كردیم و در سایت جامعه هم موجود است. شورای عالی این مباحث را طرح كرده و كل این چارچوب در شورا مطرح شده و قرار شده درباره آن كار شود.
به خاطر داریم كه تقریبا از سال 1370 و سالهای اول بعد از جنگ، اولین بخشهایی كه در واحدهای اداری مكانیزه شد بخش مالی بود. یعنی امور مالی در استفاده از فناوری اطلاعات پیشگام بود. حالا تقریبا بخش مالی همه جا از نرمافزار استفاده میكند. ولی حسابرسیها یعنی نظارت بر امور مالی در استفاده از فناوری اطلاعات تاخیر زیادی داشته است. جناب زاهدی به امور متعددی اشاره كردند و روی منابع مالیای كه صرف سرمایهگذاری در این حوزه شود و عامل نیروی انسانی تاكید داشتند و مسائل جاری را توضیح دادند. نظر شما در اینباره چیست؟
حسین شهبازی رز
ابتدا از مجله حسابداررسمی برای برگزاری این میزگرد تشكر میكنم ، بنظرم وضعیت فعلی حسابرسان مستقل در استفاده از فناوری اطلاعات رضایت بخش نیست وجای كار دارد واین سئوال مطرح است كه چرا دراین وضعیت قرار داریم. دولت ،اركان جامعه حسابداران رسمی ، موسسات وسازمانهای مربوط چه تكالیف ووظایفی دراین خصوص داشته ودارند وچرا اقدامات صورت گرفته قابل قبول نبوده است.چرا موضوعات مرتبط با فناوری اطلاعات برای حسابرسان مستقل از اولویت لازم برخوردار نیست ؟چه درصدی از درآمدهای این حوزه صرف فناوری اطلاعات شده است؟ آیا برآوردی از سرمایه گذاری 10سال گذشته دراین حوزه داریم؟ آیا اطلاع داریم كه دستگا هها ی نظارتی وسایرین ازجمله مشتریان حوزه حسابرسی مستقل چه میزان سرمایه گذاری داشته اند؟دراین خصوص آییننامه راهکارهای افزایش ضمانت اجرایی و تقویت حسابرسی را درسال 1388 داریم كه معلوم نیست تعهدات این آیین نامه در خصوص تهیه وبكارگیری نرم افزارحسابرسی چه میزان تحقق پیدا كرده است؟بنظرم كلیه ذینفعان این حوزه شامل شورایعالی وهیئت مدیره جامعه،شركا ومدیران موسسات وسایر سازمانهای مربوط دراین خصوص مسئولیت دارند.درهر حال فناوری اطلاعات در حال حاضرباید برای حسابرسان مستقل حكم مرگ وزندگی را داشته باشد واین فاصله از سایرین در استفاده از فناوری اطلاعات باید جبران شود.
اخلاق و رفتار حرفه ای حسابداران رسمی
در آیین اخلاق ورفتار حرفه ای حسابداران رسمی اصل صلاحیت و مراقبت حرفهای را داریم كه بنظرم حسابرسان مستقل را ملزم به ارتقای دانش ومهارت حرفه ای می كند كه یكی از مهمترین وجه آن میتواند دانش مرتبط با فناوری اطلاعات باشد و صرفا دانش مرتبط با حسابرسی وحسابداری كافی نیست. به نظر میرسد در این زمینه تلاش كافی نداشته و سرمایهگذاری لازم را انجام ندادیم. البته باید استثنائات را كنار بگذاریم. حتما موسساتی هستند كه با توجه به اندازه ،امكانات ، قدرت مالی و نگرش شركاء ومدیران كارهای خوبی انجام داده باشند واین را نمیتوان به كل جامعه تعمیم داد. من بحثم كل جامعه حسابداران رسمی و كل حسابرسان مستقل است.
ما با واحدهای اقتصادی وبطوركلی با متوسط جامعه درسرمایه گذاری واستفاده از فناوری اطلاعات همسو نبودیم كه حتما دركیفیت حسابرسی وبهای تمام شده آن اثرگذار بوده است.سرمایه گذاری چند میلیاردی در بسیاری از واحدهای اقتصادی پدیده ای معمول به شمار می رود وتا زمانی كه خودمان نخواهیم و بر آن متمركز نشویم هیچ نهاد دیگری نمی تواند به ما كمك كند وساختارهای فعلی حسابرسان مستقل در این خصوص كمك كننده نیستند.بعبارتی سرمایهگذاری در فناوری اطلاعات مستلزم این است كه سازمانهای بزرگی داشته باشیم تا بتوانند منابع مالی لازم را برای سرمایهگذاری داشته باشند.
وضعیت فعلی حسابرسان مستقل تبعاتی هم دارد براساس استاندارد ها حسابرس مستقل باید بتواند نسبت به اطلاعاتی كه به او میرسد با كیفیت قابل قبولی حسابرسی و اظهارنظر كند.در حال حاضر برای مشتریان بزرگ وتاثیر گذار این اظهار نظر با چه كیفیتی صورت می پذیرد آیا خدمات حسابرسی برای اینگونه مشتریان علمی بوده است؟ من پاسخی برای آن ندارم وبالاخره یك زمانی حسابرسان مستقل در این خصوص مورد سئوال واقع می شوند.
در حال حاضر بسیاری از موسسات به دلایلی نیروی متخصص دراین حوزه ندارند ودربهترین شرایط از امكانات بعضی از نرم افزارها در پیشبرد كارهایشان استفاده كنند یا ممكن است كارهایی در حوزه اداری ومالی خودشان انجام داده باشند كه این نمی تواند بعنوان فناوری اطلاعات تعریف شود .
جمعبندی من از فرمایشات شما این بود كه درباره فناوری اطلاعات در حرفه حسابرسی اراده جمعی نمیبینید. جناب كولیوند گویا شما تجربه موفقی در این زمینه دارید، لطفا نظراتتان را بفرمایید.
عباس كولیوند
بنده هم به نوبه خود از اینکه به این جمع دعوت شدم از جنابعالی تقدير و تشكر ميكنم و ممنونم از حسن اعتماد شما عزيزان. مطالعه ادبيات موضوع بهرهگيري از فناوري اطلاعات كه ديدگاه غالب صاحبنظران اين حوزه را به تصوير ميكشد موید آن است که. قاطبه صاحبنظران معتقد هستند كه در ايران استفاده گستردهاي از فناوري اطلاعات به عمل نميآيد. اين توضیح وضعيت موجود است كه دوستان هم به آن اشاره كردند. لذا از باب وضع موجود ميتوان موضوع را به ديدگاههاي افرادي كه مسئوليت مستقيم در اين حوزه دارند ارجاع داد و آنها وضعيت را اينگونه تبيين كردهاند. وقتي بيشتر در مورد اين موضوع بررسي ميكنيم ميبينيم كه در بحث آموزش فناوري اطلاعات كماكان سرمايهگذريهاي لازم، چه در حوزه آكادميك و دانشگاهي و چه در حوزه حرفهاي و عرصه عمل انجام نميشود. در اين حوزهها به آموزش ، پژوهش و تحقيقات بيشتري نیاز داريم. هنوز مشخص نيست كه چه ميزان موسسات حسابرسي ما به بحث آموزش و تحقيقات در اين زمينه اهتمام ميورزند. لذا در بحث فناوري اطلاعات و بهرهگيري از آن توجه شاياني به عمل نميآيد و در اولويت قرار ندارد عليرغم اينكه همه شاهد هستيم كه امروزه تغيير و تحولات عظيمي در حوزه توليد داده و فضاي مجازي در كسبوكارها به وجود آمده و لازمه اينكه ما هم به آن سطح برسيم اين است كه نگاه جديدي در اين زمينه داشته باشيم. حرفه حسابرسي، جامعه حسابداران رسمي و موسسات حسابرسي نگاه جديدي بايستي داشته باشند و اين تحولات را به خوبي درك كنند. در صورتیکه شناخت خوبي از اين موضوعات پيدا نكنيم قطعا با تهديداتي روبرو خواهيم بود و كارايي و اثربخشياي كه ذينفعان از حسابرسي انتظار دارند مهيا نخواهد شد.
اگر بخواهم دستهبندي كلياي داشته باشم كه بگويم الان در چه مرحلهاي هستيم، به اعتقاد من، فرايند تغييرات را در حوزه فناوري اطلاعات در صنعت حسابرسي اينگونه ميتوان دستهبندي كرد که از سه مرحله خروج از انجماد، تغيير و تثبيت، هنوز در مرحله خروج از انجماد هستيم. گام برداشتن در اين مسیر، شايد با همين نوع جلسات و نقشه راهي كه جامعه حسابداران رسمي پيشبيني كرده و جناب دكتر زاهدي اشاراتي به آن داشتند آغاز كردهايم. ما نقشه راه نداشتيم. جامعه حسابداران رسمی ایران اين مسير را ترسيم كرد و اين نقطه عطف و نقطه قوتي است كه ميتوانيم روي آن متمركز شويم. اما تغييرات را هنوز عملا ايجاد نكردهايم و به ابزارهای استفاده از فناوري اطلاعات هنوز دسترسي پيدا نكردهايم.
پيوند مناسب بين بخشهاي مالي و حسابرسانموضوع ديگري كه در تكيل فرمايشات عزيزان ميتوان مطرح كرد اين است كه در كسبوكارهاي ما، پيوند مناسبي بين بخشهاي مالي و حسابرسان وجود ندارد تا بتوانند همديگر را درك كنند. بخشهاي فناوري اطلاعات صرفا در بخش سختافزار پشتيباني ميكنند. در حوزه نرمافزار و بحث منطقهاي عمليات نياز به يك زبان مشترك داریم. اين موضوع ميتواند در پيشبرد بحث فناوري اطلاعات كمك بزرگي كند. وقتي از نزديك با اين بحث دستوپنجه نرم كنيم، خلاءها و كاستيهاي ديگري هم ميبينيم. حوزه پايگاه داده و كسبوكارها وجود دارد. ما هنوز با مشكل تاخير در بهروزرساني پايگاه دادهها مواجهيم. اگر بخواهيم حسابرسي را با استفاده از فناوري اطلاعات پيش ببريم لازمهاش اين است كه اطلاعات به موقع و بهروزي داشته باشيم. اين مشكل مزيد بر علت شده كه انگيزه حسابرسان را براي اينكه بتوانند از اين دستاوردها استفاده كنند ضعيف كند.
بحث ديگري كه ميتوان به آن اشاره كرد اين است كه دستاوردها و پيشرفتهايي كه جستهوگريخته در موسسات حسابرسي، سازمان حسابرسي و وزارت دارايي در اين زمينه به دست آمده، در حد مطلوبي به اشتراك گذاشته نشده تا بتوانيم به آنها انسجام دهيم و از اين دستاوردها به عنوان يك نوع سرمايهگذاري براي تدوين ابزارها استفاده كنيم و مسيرهايي كه بعدا بايد بپيماييم را كوتاهتر كنيم. بحث ديگر اين است كه جامعه حسابداران رسمي به عنوان يك نهاد ناظر در حرفه حركتهاي خوبي انجام داده است. مثلا در سامانههايي كه به وجود آورده، اطلاعات گزارشات حسابرسي و خدمات اطمينانبخشي به اشتراك گذاشته ميشود و گاهي با نهادهاي ذيربط هم به اشتراك گذاشته ميشود و اينها نقاط مثبتي است. اما به زعم بنده هنوز بايد معيارها و تشويقها و ترغيبهايي كه بتواند محرك موسسات و حرفه ما براي بهرهگيري از فناوري اطلاعات حداقل در شاخصهاي كنترل كيفيت باشد در نظر گرفته شود. آيا ما مسير وچشماندازي را تعريف كردهايم يا شاخصي تعيين كردهايم كه ميزان اهتمام موسسسات حسابرسي در بحث سرمايهگذاري در فناوري اطلاعات و همين طور بحثهاي جانبي آن اعم از آموزش و مسائل جاري آنها را مشخص كند؟ به اعتقاد من هنوز به جامعيت نرسيدهايم. بحث ديگري كه بيشتر ضرورت اين بحث را پررنگ ميكند و چالشي است كه موسسات حسابرسي دارند، بحث مستندسازي اطلاعات است كه واقعا براي موسسات حسابرسي به يك مشكل بزرگ تبديل شده است. بايد اين مشكل را هم در نظر بگيريم و به موسسات حسابرسي كمك كنيم كه اين موضوع را بيشتر مورد توجه قرار دهند تا بتوانند اين خلاء را بر طرف كنند.
در فرايند بهكارگيري فناوري اطلاعات در موسسات حسابرسي اگر سه مرحله برنامهريزي، اجراي عمليات و گزارشگري را در نظر بگيريم به زعم بنده بهرهگيري از فناوري اطلاعات تا حدودي در آزمونهاي محتوا به كار گرفته شده است ولي در بحث آزمونهاي كنترل و سيستم هنوز تا نقطه ايدهآل فاصله زيادي داريم و لازم است بيشتر به آن پرداخته شود. در جهت بهره گیری از ظرفیت فناوری اطلاعات يك فرصت بسيار طلايي براي جامعه حسابداران رسمي وجود دارد كه من خواهش دارم به آن توجه شود. ما هنوز از فناوري اطلاعات در بحث سفارش خدمات مالي و ارجاع كار هيچ بهرهگيرياي نميكنيم اين در حاليست كه زمينه اين موضوع الان آماده است و ميتوانيم به موسسات حسابرسي كمك كنيم كه بخش خدمات مالي و درآمد خدمات مالي خود را با پيشبيني سامانه سفارش خدمات مالي ارتقا دهند. بالطبع يكي از علتهايي كه موسسات حسابرسي ما در اين زمينه كمتر ورود كردهاند درآمد و توانايي مالي اين موسسات است و نبايد به سادگي از كنار اين موضوع عبور كنيم.
ناصر رزاق
دوستان مطالب اساسي را فرمودند. در پاسخ به اين سوال كه وضعيت فناوري اطلاعات در حسابرسي چگونه است يك كلمه به ذهنم میرسد: اسفبار. ولي دلايل آن خيلي مهم است. يكي از دلایل اين است كه پردازش اطلاعات حسابداري و نحوه پردازش اطلاعات خصوصا در زمینه Big data جلو رفته و تغییر پیدا کرده ولي ما در نحوه پردازش اطلاعات و بحث دادههای کلان (big data) در شرایط کنونی در حسابرسی مشكل اساسي داريم و نحوه رسیدگی در حسابرسی تغییر نکرده است و ما بخش بزرگی از دیتا را عملا نمی بینیم . مخصوصا در شركتهاي بزرگ و خيلي بزرگ، بانكها، بيمهها و … كه آن ها را اساسا به نحو مناسب حسابرسي نميكنيم.در صورت استفاده از فن آوری اطلاعات در حسابرسی به صد در صد اطلاعات دسترسی داریم و با توجه به سرعت رسیدگی میزان رسیدگی حتی تا صد در صد هم می تواند بالا برود و از اجرای کلیه مراحل حسابرسی اطمینان حاصل می شود و دیگر بحث نمونه گیری می تواند مطرح نشود . استفاده از تکنیک های جدید مثل خوشه بندی ( Clustering ) و استخراج اقلام غیر عادی ( Unusual) به صورت نرم افزاری کار تحلیل داده را بسیار آسان می کند . امکان مستند سازی صد درصدی بر مبنای پرونده های الکترونیکی و تشکیل پرونده های بسیار منسجم به وجود می آید .
صلاحيت و مراقبت حرفهاي و استفاده از دانش حسابرسی شايد در شركتهاي كوچك آن هم با شرايط خاص بر قرار شود ولي در مورد شركتهاي بزرگ و خيلي بزرگ مثل بانكها اصلا نميتوانيم چنين ادعايي بكنيم. در اين موارد حسابرس يك ريسك بسيار بالا را ميپذيرد و هزينه بسيار بالايي ميدهد و زمان بسيار زيادي ميگذارد ولی حداقل كيفيت را دارد. ما الان در چنين شرايطي هستيم. حسابرسان اگر در بحث فناوري اطلاعات وارد نشوند حرفه رو به نزول می رود. چگونگی ورود هم مساله است. ما در جامعه يك طرح كلان مطرح کردیم و آن را به مرور اجرايي ميكنيم ، ولي آن هم خودش فرايند خيلي زمان بري است و من فكر ميكنم علاوه بر آن چارچوب طرح كلان كه سر جاي خودش موضوعیت دارد، واقعا لازم است قبل از آن يكسري تمهيدات به كار ببريم و اقدامات سهلالوصولتر و سريعتري هم انجام دهيم. ما در كارگروه فناوري اطلاعات به مرور مشغول اين كار هستيم. يكي از كارهايي که انجام شده ارائه رهنمود مستندسازي الكترونيك است که به تصویب هيات مديره رسیده و روي سايت جامعه هم گذاشتيم تا موسسات به مرور با این موضوع آشنا شده و اجرایی نمایند .
من سیاست های نرم افزاری را به طور اعم و فن آوری اطلاعات را به طور اخص در بهبود گزارشگری حسابرسی یا اطمینان بخشی مفید می دانم . این سیاست های نرم افزاری به طور اعم باید آشنایی حسابرس با صنعت باشد ، چرا که فرض بر این است که حسابدار رسمی تکنیک ها و روش ها و استاندارد های حسابرسی را با توجه به تحصیلات دانشگاهی و تجربیات می داند و آن چیزی که ممکن است از آن مطلع نبوده یا کم اطلاع داشته باشد صنعت است ، مثلا عدم آشنایی با صنعت بانکداری ، بیمه و … ، و در صورتی که اطلاعات کافی نداشته باشد بالطبع آثار مالی آن را هم با روش هایی که برقرار می کند نمی تواند تشخیص دهد و به نحو مناسب رسیدگی کند . اما به طور اخص ، با توجه به رشد صنعت و رشد فعالیت های تجاری و تراکنش های مالی ، اثرات مالی آن ها آن قدر حجیم شده که با روش های سنتی قبلی نمی توان استاندارد های حسابرسی را به درستی به کار گرفت ، حسابرس برای اظهار نظر باید متقاعد شود و لاجرم با توده عظیمی از داده های مرتبط با معاملات مواجه است که در حال تغییر هم هست و حالا حسابرس می خواهد با همان روش ها و ابزار دهه شصت و قبل از آن و همان دیدگاه اقدام به رسیدگی کند و لذا قسمت های دیگر رشد کرده و حسابرسی در همان دهه متوقف شده است .متاسفانه نرم افزارهای حسابرسی را متناسب با پیشرفت فن آوری اطلاعات توسعه نداده ایم و حسابرسان عمدتا با مقوله فن آوری اطلاعات آشنایی کافی ندارند .
حسابرس باید به گونه ای آموزش ببیند و تربیت شود که تا پایان عمر حرفه ای خود توانایی ها و صلاحیت حرفه ای را دارابوده و حفظ کند. باید با دیدگاه ها ، ابزار و روش های منطقی تجهیز شود تا بتواند به رسالت خود برسد .
اما سیاست های اخص فن آوری اطلاعات ، فن آوری اطلاعات یکی از ابزارهای موثر برای کمک به حسابرس برای انجام کار حسابرسی است . چون این داده ها در یک جایی جمع آوری شده و حسابرس با این دیتا ها آشنایی و دسترسی مناسب ندارد ، پس حسابرس باید با مفهوم دیتا بیس آشنا شود . صاحبکاری که در پی تحریف ، تقلب یا پولشویی و … باشد دوست دارد حسابرس با داده ها ارتباط مناسب نداشته باشد . پس حسابرس باید از نحوه دسترسی به داده ها اطلاع داشته باشد و شرایط دسترسی به اطلاعات فراهم شود .
در مرحله بعد برمی گردیم به تحلیل ها ، یعنی حسابرس باید تحلیل های متناسب با خصوصیات و ماهیت داده ها داشته باشد ،پس باید ابزار های تحلیل را یاد بگیرد . پایگاه داده ها و نوع داده ها یک موضوع است و پردازش داده ها یک موضوع دیگر . کامپیوتر تا این مقطع صرفا یک سری کارهای تکراری و حجیم که منطقی ساختار یافته دارد را برای ما انجام می دهد . حسابرسان باید با استفاده از کارشناسان و تحلیل گران مالی یا آموزش و به روز آوری خود این کار ها را انجام دهند . و بهتر این است که حسابرس خود با این مطالب آشنا باشد . در زمینه فن آوری اطلاعات ، تحلیل های آماری و … حسابرسان به روز نیستند و حتی در آزمون های جامعه نیز این موضوعات پیش بینی نشده است .
قبل از همه بحث آموزش اهميت بسيار بالايي دارد. ما بايد ابزار لازم را به حسابرسان بشناسانيم. به نظر من مشكلات اساسي در اين زمينه داريم. در حقيقت يك سري مشكلات دروني خود حسابرسي است و اگر بتوانيم آنها را حل كنيم بقيه چيزها هم حل ميشود. ما بايد روي بحث آموزش تاكيد كنيم. در مورد شيوههاي آموزش جلسات متعددي گذاشتهايم. آقاي دكتر زاهدي به درستي اشاره كردند كه هر كسي از ظن خود شد يار من. واقعا هر كدام از دوستان يك نظري داشتند. در مورد یک نظر بحث ميكرديم و جلو ميرفتيم و کمی بعد يك نظر ديگر پيدا ميشد و جمعبندي خيلي سخت ميشد. به هر حال آموزش مناسب نداريم. مشغول تلاش هستيم كه در بحث آموزش به صورت جدي وارد شويم چون آموزش ، مهارتهاي به كارگيري فناوري اطلاعات را بيشتر ميكند. الان ابزارهاي بهكارگيري متعددي وجود دارد. ما ابزارها را نه ميشناسيم و نه استفاده ميكنيم. فرض كنيد الان چند سالی است BI power آمده كه ميتواند در حسابرسي خيلي به ما كمك كند. ما همچنين مشكلات ميانرشتهاي داريم. ما صرفا در تخصص حسابرسي جلو ميرويم در حالي كه واقعيت قضيه اين است كه در كنار آن واقعا رشتههاي ديگري هم نياز است از جمله فناوري اطلاعات و آمار. من وقتي ميخواهم تحليل كنم تحليل را از كجا بايد شروع كنم؟ وقتي الفباي آمار و كاربرد آمار را بلد نيستم چگونه ميخواهم تحليل كنم؟ فرض كنيد 1000 ديتاي ساختاريافته هم در اختیار من بگذارند . آيا من توانايي استفاده از آن را دارم؟ واقعا اين توانايي را نداريم. ممكن است در بعضي موسسات اطلاعات در این زمینه وجود داشته باشند ولي خیلي محدود است و بقيه توانايي انجامش را ندارند.
مطرح شد يكي از مشكلات بالا بودن ميانگين سن حسابرسان است. این من به جای سن کلمه عمر مفید حرفه ای را به کار می برم منظورم سن نیست ، چه بسا فردی با سن بسیار بالا که به روز بوده باشد و بالعکس فرد جوانی که صلاحیت حرفه ای خود را حفظ نکرده باشد . شخصی که نتواند دانش و صلاحیت حرفه ای خود را حفظ کند عمر مفید حرفه ای وی به سر آمده است. متاسفانه اعضاء با بحث كامپيوتر و فناوري اطلاعات آشنايي کافی ندارند و وقتي آشنايي ندارند لزوم تغيير را هم احساس نميکنند. بعضي مواقع در برابر تغيير سيستم مقاومت ميشود ولي بعضي مواقع اصلا بحث مقاومت مطرح نيست. درباره ما به نظرم مورد دوم بیشترمطرح است. وقتي من به عنوان يك مدير یا شريك موسسه يا متولي حرفه از وضع موجود و فناوری های نوین و ابزارهای مربوطه اطلاعاتی نداشته باشم اصلا چگونه ميخواهم شروع كنم و بگويم چه بكنيم و چه نكنيم؟ اصلا به فكرم نميرسد كه بخواهم شروع كنم و در نتيجه موضوع ابتر ميماند.
بحث ديگر متنوع بودن نرمافزارهاي حسابداري است كه مشكل زيادي ايجاد ميكند. ساختار دادهها خيلي متفاوت و سازماندهي دادهها و اطلاعات مشكل است. بحث ديگر عدم اطلاع كافي موسسات از مزاياي استفاده از فناوري اطلاعات است. يعني اگر من ببينم استفاده از فناوري اطلاعات ريسكم را كاهش ميدهد و كيفيت كارم را بالا ميبرد، باعث رفع خطاهای انسانی می شود ، در زمان و هزینه صرفه جویی می شود وبهره وری و کیفیت و اثر بخشی را بالامی برد و جايگاهي در جامعه پيدا ميكنم كه خيلي به دردم ميخورد، دنبال آن ميروم. ولي وقتي خبر ندارم كه اين موضوع چه مزيتهاي رقابتي و حرفهاي ايجاد ميكند دنبال آن نميروم. وقتي كيفيت كارم را بالا ببرم و يك گزارش خوب دست مشتري بدهم دنبال من ميدود. وقتي من واقعا درست حسابرسي كنم و مثلا به جاي 5 درصد از 100 درصد اطلاعات بتوانم استفاده و تحليل كنم، كيفيت كارم فوقالعاده بالا ميرود.
حسین شهبازی رز
اركان جامعه ومسئولین مربوط مسئولیت خطیری در خصوص افزایش قابلیت ها وتوانمندی های حسابرسان مستقل دارند، بعضی از صنایعی كه مشتریان خدمات حسابرسی هستند از جمله صنعت خرده فروشی ،پخش ،بیمه وبانك ارتباط تنگاتنگی با فناوری اطلاعات دارند كه در راستای رعایت استانداردهای حسابرسی باید شناخت قابل قبولی از فرآیندها وسیستم های آنها برای رسیدگی واظهار نظر داشته باشیم .یا صنایع استارتاپ ها از پیچیدگی خاصی برخودارند كه بنظر می رسد حسابرسی آنها با روشهای معمول بنحوی كه اصول را رعایت كنیم امكان پذیر نخواهد بودبعبارتی اگر استثنائات را كنار بگذاریم اطلاعات وشناخت حسابرسان نسبت به حوزه های یاد شده جای كار دارد. ما برای موضوعات اساسی راهكاری نداریم. به موقع دنبالش نرفتیم. در واقع رسیدگیهای ما برای اینكه منطبق بر استانداردها باشد نیاز به ابزار و سیستم دارد.
موضوع مهم دیگر میزان وچگونگی استفاده از بسترهای نرم افزاری صاحبكارها توسط حسابرسان مستقل است.یعنی بنوعی باید خودمان را پوشش بدهیم لذا حضور كاركنان حسابرسی با دانش نرم افزاری درتیم ها ضروری است.حسابرسان در این زمینه باید هوشمندی لازم را بخرج بدهند ودر خصوص معماری سیستم های اطلاعاتی و سیستم های عملیاتی ومالی اطلاعات كافی داشته باشند شناخت از فعالیت های واحدهای تجاری بدون اشراف به سیستم ها ی مورد استفاده آن احراز نمی گردد.همه چیز را به كنترل های داخلی حاكم بر گزارشگری مالی خلاصه نكنیم .مثلا در سازمانهای بزرگ سیستم های اطلاعاتی جامعی ازجمله گزارشهای مدیریتی (BI)مورد استفاده مدیران وكارشناسان است كه اطلاعات شركتها یا واحدهای مختلف سازمانی را جمع آوری وبراساس شاخص هایی ( برای هریك از فعالیتها )تعریف وبتدریج بلوغ پیدا می كند طراحی می شود .حسابرسان برای كسب شناخت وارایه بررسی های تحلیلی به این نوع اطلاعات نیاز دارندولی عموما چنین سیستم هایی را درخواست نمی كنند یا در اختیارآنها گذاشته نمی شود.
فناوری اطلاعات صرفا برای این نیست كه من به موجب آن صورتهای مالی و تكلیفم را خوب انجام دهم. من فكر میكنم محرك اصلی برای توسعه كسبوكارهای حسابرسی فناوری اطلاعات است. فناوری اطلاعات است به ما در خصوص تقویت بخشهای مشاورهای كمك می كند وقتی چنین بخشی نداشته باشیم در مقابل صاحبكارهای بزرگ به مشكل می خوریم. چرا ما الان در خیلی از سازمانها محلی از اعراب نداریم؟ به دلیل اینكه از داشتههایمان استفاده نكردهایم. ما با ابزار كامل و قابلقبولی به مصاف رسیدگیها نمیرویم. آنجاست كه بحثهای مشاورهای نمود و توسعه پیدا میكند. ما به این موضوعات توجه نكردهایم.
ناصر رزاق
درباره فناوري اطلاعات وبر ميگويد حسابرس هميشه در كسبوكار بايد از مشتري برتر باشد. منتها ما هميشه عقبتريم. عللش بايد پيدا شود و حل كنيم. يك قسمت مشكل جامعه است. حوزههاي متعددي هست كه به نظر من وجود دارد و آنها را رها كردهايم و به آن نپرداختهايم. اگر آمار را در حد معقولي ندانيم به مشكل ميخوريم. بايد در حدي از رشتههاي ديگر بدانيم و آمار و فناوري اطلاعات و حسابرسي را با هم ممزوج كنيم و چيز خوبي از آن در بياوريم.دیتای بدون تحلیل فایده چندانی ندارد ، بایستی ضرورت به کارگیری حسابرسی مبتنی بر آمار تحلیلی و ابزارهای جدید تحلیل گری حس شود . الان هيچ كدام از اين ها را به درستی نداريم. ما در كارگروه فناوری اطلاعات به اين نتيجه رسيديم. اوايل بحث اين بود كه نرمافزار دمو كنيم و ببينيم و راه بيندازيم. آخر سر به اين نتيجه رسيديم كه نرمافزار حسابرسي واجب است ولي اول بايد شناخت حاصل شود و من به عنوان يك حسابرس و عضو جامعه حسابداران رسمي بايد بفهمم فناوري اطلاعات چيست، ابزارش كدام است، چه استفادههايي ميتوانم از آن بكنم، چگونه هزينهام را پايين ميآورد، چگونه ريسكم را فوقالعاده كم ميكند، چگونه كيفيت و اعتبار و آبرويم را بالا ميبرد و .. آن وقت است كه در شركتها خواهان پيدا ميكنم. وقتي به شركتها اطلاعات بدهيم خواهان پيدا ميكنيم. بنابراین به نظر می رسد اول آموزشهاي عمومي را بايد ببينيم بعد بياييم كاربرد نرمافزار را بفهميم. قرار نيست من برنامهنويس باشم ولي بايد حداقلها را بدانم و خودم را آماده و قدرتمند كنم و اين مزيت را به كار ببندم.
بحث زمانبر بودن و هزينه طراحي و توليد نرمافزار مناسب حسابرسي هم مطرح است. این کار یک متولي ميخواهد كه در اين چارچوب واقعا قدم بگذارد، اجرا كند و نتيجهاش را بياورد تا موسسات استفاده كند.
يكسان نبودن سليقهها و نگاه افراد هم در اين بحث مشكل ايجاد ميكند. ديدگاهها را بايد اول به هم نزديك كرد تا تقريبا همه يك حرف بزنيم. هركسي از ديدگاه خودش وارد نشود چون قضیه خيلي وسعت پيدا ميكند و مشكل ايجاد ميشود. عدم تغيير قوانين و مقررات متناسب با تحولات فناوري اطلاعات هم يكي ديگر از مشكلات اساسي است. در موسسات به تعداد خيلي محدود با فناوري اطلاعات آشنا هستند و بنابراين مشكل ايجاد ميكند. مشكلات و موانع ديگري هم وجود دارد كه در ادامه در صورت لزوم عرض ميكنم.
بحثها ضمن اینكه جامع بود متنوع هم بود. در ادامه بحث به طور مختصر راهكارها را برای غلبه بر وضع موجود توضیح دهید. در بحث اول عمدتا بر آموزش نیروی انسانی تاكید داشتیم ولی چگونه میتوان این كار را عملیاتی كرد؟ میدانیم كه آموزش باید باشد، نیروی انسانی متخصص باید باشد، بسترهای قانونی مساعد بایستی وجود داشته باشد، اصلاح ساختار موسسات حسابرسی بزرگ باید انجام شود و … اما گذار به حسابرسی مبتنی بر فناوری اطلاعات و حسابرسی مكانیزه را چگونه عملیاتی كنیم؟
محمد علی زاهدی
من همیشه عادت دارم به نیمه پر لیوان نگاه كنم. به هر حال مشكلات زیاد است نه فقط در حوزه حسابرسی بلكه در حوزههای دیگر هم مشكل زیاد است. ولی من سعی میكنم نقاط مثبت را برجسته كنم. یكی از مهمترین بحثها این است كه ما فرهنگ استفاده از فناوری اطلاعات را به حسابرسی بیاوریم. یادم است كه سازمان حسابرسی در دهه 1370 كه تازه كامپیوتر (پیسی) آمده بود برای مدیران سازمان یك پیسی به صورت قسطی تهیه كرد. حسن این ماجرا این بود كه آنها را یك مقدار با فرهنگ كامپیوتر آشنا كرد. در جامعه حسابداران به نظر من نسبت به سالهای قبل پیشرفت داشتهایم. سازمان حسابرسی را نمیدانم. مفید راهبر هم بالاخره كارهای خوبی كرده مثل نرم افزار ACL كه آورده، ممکن است استفادهی كامل نمیكند ولی بالاخره در این حوزه یك پیشرفت محسوب میشود. جامعه حسابداران در این راه خیلی بیشتر و كاملتر بوده است. حداقل محیط تبادل و تعامل خودش را با حسابرسی و ذینفعان كاملا مكانیزه كرده است. جامعه حسابداران الان ارتباطات و تعاملاتش را كاملا مكانیزه كرده است. مثلا كل نامهها را در اتوماسیون اداری گذاشته و كل مكاتبات از حالت كاغذی خارج شده است. این موضوع سرعت و قابل دسترس بودن و كاهش هزینهها را به همراه داشته است. در سه حوزه تعاملات خودش را گسترش داده است. تعاملات خود را با حسابرسان در سامانه سحر انجام میدهد. كل فرایندهای مربوط به كاركنان و حسابداران رسمی داخل سامانه سحر انجام میشود. حتی نسخه موبایل هم دارد. گزارشهای حسابرسی داخل سامانه انجام میشود و با موبایل میتوانند تایید گزارش كنند. در حوزه كار با ذینفعان مثل بانكها و دولت سامانهای ساخته به اسم پردیس كه این سامانه كل تعاملات را كاملا به صورت الكترونیك انجام میدهد. جدیدا هم یك سامانه دیگر به اسم جام راه انداخته كه شركتها و بنگاههایی كه مورد حسابرسی قرار میگیرند در آن هستند. همین الان 12000 شركت در آن عضو هستند. فرایندها و امضای قرارداد حسابرسی در حال تكمیل است. در سیستم، زمان اجرایی مهم است و شما باید بدانید در چه زمانی بیشتر بازده را میتوانید بگیرید. كل فرایندهایی كه داخل جامعه وجود دارد به شكل كامپیوتری انجام میشود و خود این موضوع باعث میشود كه حسابرسان ما با فرهنگ این كار آشنا شوند. مثلا برای برخی حسابرسان یكی از مشكلات این بود كه صاحبکاران صورت حسابهایشان را پرداخت نمیكردند. در سامانه سحر این امكان وجود دارد كه خود حسابرس اگر صاحبكارش صورت حساب را پرداخت نكرد میتواند این گزارش را بلاك كند، آن موقع دیگر هیچ جا نمیتواند از این گزارش استعلام بگیرند تا زمانی كه با حسابرس تصفیه حساب انجام شود. این موارد باعث شده كه حسابرسان یك مقدار آشنا بشوند كه اینها یك سری فرایند است. بنابراین این كار خوب انجام شده است.
بحث آموزش
بله هنوز در بحث آموزش كار خیلی خاصی انجام نشده است. ما در چارچوبی كه برای حسابرسی تعیین كردیم باید ببینیم كجا هستیم. اگر با یك هدف مشخص حركت كنیم آن موقع میتوانیم مطمئن شویم كه داریم درست حركت میكنیم. مثل یك برنامه حسابرسی است. جامعه حسابداران باید روی این موضوع بیشتر كار كند. تغییر دیگری كه اتفاق افتاده این است که الان سطح دانش فناوری اطلاعات در جامعه حسابدارن خیلی بالاتر از جاهای مشابه در حوزه خودش است و جامعه در یك سطح استاندارد قرار دارد. نشانهاش هم این است كه تا یك هفته دیگر صورتهای مالی به شكل دیتا و داده در جامعه حسابداران شكل میگیرد و علاوه بر نسخه كاغذی و نسخه الكترونیك كه فایل پیدیاف میشود به شكل داده و دیتا برای تحلیل ارائه میشود و این به عنوان پایه (base) مورد استفاده قرار میگیرد. وزارت صنایع و سامانه جامع تجارت كه در حال صحبت با آنها هستیم و خود سازمان مالیاتی میتوانند به این سیستم وصل شوند. یعنی تقریبا دو دستگاه حاكمیتی عمده كشور از این دادهها استفاده میكنند. مراحلی كه این دیتا تهیه و نگهداری میشود و انتقال پیدا میكند مشخص است.
جامعه بودچهی چندانی ندارد و آن چیزی كه میگیرد بیشتر صرف حقوق و دستمزد میشود و بخشی هم ممكن است بابت هزینههای دیگر باشد. باید نقاط روشن را بگیریم و تقویت كنیم. جامعه حسابداران الان در فناوری اطلاعات خوب حركت میكند. عملكردش هم نسبت به مدت زمانی كه داشته خیلی خوب بوده است. فرایندهایی كه در جامعه حسابداران وجود دارد حسابرسان را هم آشنا كرده است. ما با وزارت صنایع هم صحبت كردهایم و انشاالله بحث راهاندازی امضای دیجیتال به زودی اجرایی میشود. برنامهریزیها انجام شده و فقط پیادهسازی مانده است. ما تقریبا به روزیم. حسابرسی كه بهروز است به هر صورت میتواند بیشتر به این موارد بپردازد و برایش قابل لمس است. ولی همانطور كه دوستان فرمودند لازم است یك مقدار حسابرسان را بیشتر با محیط حسابرسی آشنا كنیم. چون اینجا یحث مكانیزه كردن فرایندهای اجرایی است نه حسابرسی. این آشنایی مقدمه این است كه مراحل بعدی اجرایی شود.
بحث بسیار عمده، آموزش است. ما الان متاسفانه اصلا سیلابس نداریم. اگر قرار باشد کسی كار ارزیابی كنترلهای داخلی در محیطهای مبتنی بر فناوری اطلاعات (آیتی بیس) را انجام دهد تیم حسابرسی است. تیم حسابرسی باید چه آموزشهایی داشته باشد؟ الان نمیدانیم. اخیرا یك دوره در این زمینه برگزار کردیم و خود من هم شركت كردم ولی واقعا نفهمیدم چگونه قرار است انجام شود. مثل این است كه قصه هزارویك شب را در یك شب بخواهیم تمام كنیم. واقعا نمیشود. این موضوع باید چارچوب مشخصی داشته باشد. باید آمادگی بین حسابرسان وجود داشته باشد. مثل خود حسابرسی است اگر اصول 1 را پس نگذرانیم نمیتوانیم میانه 1 را بخوانیم. باید چارچوب مشخص شود و بعد از آن نقطه حرکت کنیم. مهمترین كاری كه با این بودجه و امكانات جامعه حسابداران رسمی میتواند انجام دهد بحث آموزش است.
تاكید شما روی آموزش بود. در تجربه امور مالی و حسابداری و مدیریت مالی شركتها، آموزشو برنامههای (اپلیکیشنهای) كاربردی به موزات هم پیش رفتند. یعنی در موسسات این برنامههای كاربردی ارائه میشد بعد آموزشهای تخصصی متعاقب آن و بر اساس آن ارائه میشد. ما باید بتوانیم خلاء برنامههای كابردی را هم حل كنیم.
محمد علی زاهدی
بله در آزمونهای محتوا برنامههای كاربردی میتوانیم داشته باشیم ولی در ارزیابی كنترلهای داخلی اصلا برنامه کاربردیای نداریم. یعنی نیازی نیست از یك اپلیكیشن استفاده كنیم اگر هم بكنیم در حوزه فنی است. مثلا وقتی بخواهیم ترافیك شبكه را چك كنیم. یك سری نرمافزار هست كه امنیت را تامین میكند شبیه آنچه در موبایل هم وجود دارد. شما میتوانید یك نرمافزار دانلود كنید که بگوید الان چه كسانی در شبكه شما هستند. در تلگرام هم میتوانید ببینید چند نفر با اكانت شما وصل شدهاند. ولی در ارزیابی كنترلهای داخلی چیزی نداریم. بله در آزمونهای محتوا برنامههای كاربردی شبیهACL داریم.
حسین شهبازی رز
چگونگی گذار به حسابرسی مبتنی بر فناوری اطلاعات و عملیاتی كردن آن سوال بجایی است. منافع موسسات و حسابرسانمستقل بایستی به فناوری اطلاعات گره بخورد ،ما بیشتر دستور میدهیم تا اینكه یك پروتكل ایجاد كنیم، مثلا آییننامه افزایش ضمانت اجرایی در حسابرسی را داشتیم که 1388 تصویب و دو سال برای ارتقای سطح نرم افزاری حسابرسان پیش بینی و منابعش به نوعی تقبل شده بود ولی منجر به توسعه نگردید. در هر حال مصوبه خوبی برای حوزه حسابرسی بود ولی سوال است كه به چه نحوی پیش برده شد وچرا انتظارات برآوده نشدوحسابرسان ازآن بهرمند نشدند.بنظرم اقدامات حتما باید به گونهای باشد كه منافع موسسات و حسابرسان دیده شود یكی از راههاوارد كردن موضوع مشاوره به خدمات حسابرسی است ومستلزم سرمایه گذاری است وساختار فعلی اجازه توسعه این نوع خدمات را نمی دهد.
حسابرسی با مدل وسبك سیاق فعلی مشكلی را حل نمی كند وبرخلاف سالهای دورمورد توجه فارغ التحصیلان خبره نیست و به راحتی و با این چارچوب و رویه ای كه داریم جذب این حرفه نمی شوند، اگر این امكان فراهم شده وجذب شوند با آموزش وسرمایه گذاری در حوزه های مورد نیاز موجب ایجاد ارزش افزوده توسعه حرفه خواهند شد كه نتیجه آن توسعه خدمات قابل ارایه حسابرسی از جمله مشاوره خواهد شد .مشاوره بدون ایجاد زیر ساخت بطور اصولی وكامل محقق نخواهد شد در آمد اینگونه خدمات محركی خوبی برای توسعه وبالندگی خواهد شد .اقتصاد مسئله دار و بدور از استانداردهای قابل قبول بین المللی نیاز به مشاوره های گسترده ای دارد كه می تواند فرصت های خوبی برای حسابرسان مستقل ایجاد نماید.
موضوع قابل بحث دیگر گردش وچرخش اطلاعات حرفه ای بین اعضای جامعه و الزام به ایجاد زیر ساخت های لازم برای استفاده از اطلاعات تولیدشده وبه اشتراك گذاری تجربیات درسطح موسسات واعضای جامعه است. با توجه به ظرفیت های موجود كه شامل چندصد موسسه ،بیش از دوهزار عضو ،حدود 20هزار شاغل وحدود 35هزار واحد اقتصادی كه بخش مهمی از اقتصاد كشور را تشكیل می دهد باید كار های بزرگی انجام داد لیكن خروجی قابل قبولی مشاهده نمی شود.
مهمترین وظیفه جامعه حصول اطمینان از ارایه خدمات حرفه ای توسط اعضاء وموسسات مطابق با استانداردها است كه مستلزم استفاده از فناوری اطلاعات است كه نیازمند سرمایه گذاری است چون آثاری از نظارتهای موثر مشاهده نمی شود.
باید تغییر وتحولات اقتصادی را كه مبتنی یا تحت تاثیر فناوری اطلاعات است را دنبال كرده واشراف داشته باشیم ومتناسب با آن عكس العمل داشته باشیم.بطور مثال اطلاعات ما درقبال شركتهای استارتاپی چگونه است و آیا از چابكی لازم برای همگامی وهماهنگی با بازار كسب وكار برخورداریم.بطور مثال بسیاری از آنها تا مدتها زیان ده هستند ولی ارزش منصفانه آنها قابل ملاحظه بوده كه معاملات صورت گرفته دراین خصوص نشان دهنده وضعیت آنها است.بنابراین مدیریت دانشی می خواهیم كه اطلاعات این چنینی را تسهیل كند. لذا قابل پیش بینی است كه برای اظهار نظر نسبت به صورتهای مالی این گونه شركتها متوسل به دهها نفر می شویم .
در جامعه این امكان وجود دارد و كل تعاملاتش با موسسات حسابرسی آنلاین است.
چرا جامعه با این حجم امكانات این موضوع را اجرایی نمیكند و از این امکان استفاده نمیكند؟ این یك گام رو به جلوست كه جامعه میتواند بردارد. از این دست اطلاعات كم نیست. در كسب كارهای مربوط به Data mining (دادهکاوی) با توجه به اطلاعاتی که ازحسابرسان خارجی دارم یكی از ارایه دهنده گان این نوع خدمات هستند. ولی موسسات ما درآمدی ازاین حوزه ها ندارند و این بازار را به دیگران واگذار كردیم . در صورتیكه این در حوزه تخصص ما است چون تشخیص كیفیت دادهها وقابلیت اتكا آنها مهم است. در هر حال از این فرصتها خصوصا در حوزه بانك، بیمه و سازمانهای بزرگ هیچ استفادهای نكردهایم. در مقابل سایر سازمانها و نهادها آنچنان نتوانستیم عرض اندام كنیم كه بخش عمدهای از این به خاطر ضعف در بكارگیری فناوری اطلاعات است. ما ابزارها و امكانات لازم را پیشبینی نكردهایم. مثالی میزنم. در حال حاضر شركت های زیادی در ایران ازنرم افزارهای جامع یا ERPاستفاده می كنند وسئوال مهم این است كه الان در سطح حسابرسان كسی هست كه با این نرمافزارها آشنایی داشته باشد وبتواند نیازهای اطلاعاتی خود را دریافت و وظایف حرفه ای خود را انجام دهد از طرفی ERP ها سفر جدیدی را به سوی هوشمند شدن وبهره گیری از فناوری های نوین همانند IoT ، رایانش ابری ،هوش مصنوعی ونقش فعال در بهینه تر كردن فرآیندها ونیز ایفای نقش در تصمیم گیری ها وپیش بینی ها آغاز كرده كه فاصلهمان را بسیار بیشتر از قبل میكند.
چگونه میشود این فاصله را كم كرد؟
حسین شهبازی رز
باید درآمد این شركتها را گره بزنیم به فناوری اطلاعات و از جامعه حسابداران رسمی بپرسیم شما برای این موسسات چه كردهاید؟ اگر آقای دكتر بیایند این مقررات را بگذارند اجازه نمیدهم موسسه x این شركت را بگیرد و حسابرسی كند.
محمدعلی زاهدی
رسالتی كه حرفه حسابرسی و جامعه حسابداران رسمی دارد تدوین دستورالعمل فرایندهای حسابرسی به شکل نرمافزاری است.
عباس كولیوند
من چند نكته را به عنوان راهكار پيشنهاد ميدهم. حالا كه همه معتقدیم خلاءهاي جدي در بحث فناوري اطلاعات داريم به اعتقاد بنده نياز به نهادسازي وجود دارد. يكي از راهكارها ميتواند اين باشد كه ما در نهاد جامعه حسابداران رسمي يك تيم مروجان فناوري اطلاعات تشكيل دهيم. به طور جدی جامعه حسابدارن رسمي بايد اين قضیه را دنبال كند اگر به اين موضوع ايمان داريم. چون به هر حال پدر اين خانواده جامعه حسابداران رسمي است. همانطور كه آقاي دكتر گفتند طرح کلان تصويب شده ولی طرحهاي تفضيليتر نياز داریم و به صورت ريز بايد براي آن برنامه داشته باشيم. باید تيم مروجان فناوري اطلاعات را تربيت كنيم. رسالت اين تيم هم باید آموزش گروههاي ويژه در موسسات حسابرسي باشد و نفرات توانمند و علاقهمند به اين كار را فراخوان کنیم و موسسات حسابرسی بسته به ظرفيت خود اين نيروها را معرفي كنند. اين تيم باید در جامعه حسابداران رسمي سازماندهي شود. ميتوانيم در كنار اين تيم از نيروهاي باتجربه شركتها در حوزههاي تخصصي هم دعوت كنيم و آنها را به كار بگيريم. فرض كنيد در صنعت بانكداري ما نيروهاي توانمند زيادی داريم. بسیاری از ایشان شايد بازنشسته شده باشند. ما بايد اين هنر را داشته باشيم که اين تخصصصها را گرد هم بياوريم و در اين تيم به كار بگيريم. اين نيروهاي توانمند ميتواند خلاء حسابرسان را كه ميخواهند اشراف و برتري به صاحب كار داشته باشند برطرف کنند. تجربههاي ایشان به اين تيم راهبري منتقل میشود و شايد جنبههاي ديگر را هم بتوانند پوشش دهند.
براي اين كار قطعا نياز به بودجه است. بايد بودجه خاصي در نظر گرفته شود و خود موسسات حسابرسی هم مشاركت كنند و سهم داشته باشند. جامعه حسابداران رسمی ميتواند شکل اين کار را به هر ترتيبي كه با چالش كمتري همراه باشد پيشبيني كند. در كنار اين رويكرد پيشنهادم اين است كه موسسات حسابرسي ما هم در پيوند با اين طرح كلان حسابرسي برنامهاي براي پيشبرد فناوري اطلاعاتشان داشته باشند. يعني ما بايد اين طرح را با پايينترين لايهها پيوند دهيم و به اشتراک بگذاریم كه اين ارتباط قطع نشود. چون اگر فقط جامعه را ببينیم و اين طرح را بخواهیم جلو ببریم بدون مشاركت و حضور موسسات حسابرسي و خود حرفه و شاغلين حرفه، اين موضوع شايد به اين نتيجه نرسد. لذا موسسات حسابرسي بايد برنامهاي در جريان اين طرح كلان بدهند و مدام پايش و تعقیب شود. در بحث استانداردهاي حسابرسي هم به جرحوتعديلهايي نیاز داریم. مثلا در استاندارد بررسيهاي تحليلي شايد نياز باشد يك گريزي بزنيم. به هر حال مرجع این موضوع سازمان حسابرسي است. بررسيهاي لازم بايد در اين زمينه بشود و تغييراتي در اين حوزه هم بايد داشته باشيم كه در برنامه زماني كه براي طرح كلان داريم حتما ديده شود. بالطبع اين جرحوتعديلي كه در استاندارهاي حسابرسي به وجود ميآيد ميتواند الزامات مقرراتي هم در ادامه براي موسسات حسابرسی به همراه داشته باشد.
بحث توانمندسازي حسابرسان در قالب كارگاه های آموزشي را هم به طور ويژه براي فناوري اطلاعات بايد داشته باشيم. اين موضوع به استمرار این کار کمک میکند. راهكار ديگري كه ميتوانيم بدهيم، امنيت شغلي در حرفه است. چون واقعا يكي از گلايههايي كه موسسات بزرگ حسابرسي و شاخصين حرفه و صاحبنظران داشتند اين بود كه در حرفه، ماندگاري كاركنان نداريم. نقلوانتقال در موسسات حسابرسی به وفور اتفاق ميافتد و نرخ جابجايي كاركنان بالاست. ما بايد به بحث حقالزحمه اين موسسات هم توجهي بكنيم كه نيروها وفاداري بيشتر و برنامهريزي بلندمدت براي اين حرفه داشته باشند. نكته ديگري كه ميتوانم به آن اشاره كنم نيروهاي تازهوارد به حرفه حسابرسي هستند. اشاره فرموديد كه ميانگين سني در حرفه بالاست. اما موضوع ديگري كه نبايد از آن غافل باشيم بحث نيروهاي تازهوارد به اين حرفه است. متاسفانه كيفيت آموزشها در دانشگاه مقداري به جهت گسترش كمي بيرويه، كمرنگ شده است. بر این باورم که ميتوانيم مقرراتي براي موسسات حسابرسی وضع كنيم كه نيروهاي تازهوارد صلاحيتها و ويژگيهايي خاصی داشته باشند. در ابتداي امر شايد نياز باشد يك آموزش براي اين نيروها برقرار كنيم و گواهينامههايي صادر كنيم و مجوز ورود به حرفه را به آنها بدهيم. قطعا اين موضوع می تواند به حرفه كمك كند.
محمدعلی زاهدی
در مورد بحثی كه جناب شهبازی فرمودند باید بگویم جامعه تقریبا هر آن چیزی را كه میتواند منتشر میكند. بعضی میگویند من میخواهم بدانم حسابرس این شركت كیست. یك سامانهای وجود دارد كه برای این موضوع قابل استفاده است و این را اساسنامه به او اجازه داده و میتواند شركت را جستجو كند و آخرین حسابرس را پیدا کند. اما در بخشی مثل گزارشات چون بحث محرمانگی وجود دارد قابل انتشار نیست مگر با رضایت خود صاحب گزارش. الان گزارشهایی كه ذینفعان میگیرند حتما باید مجوز آن از صاحبکار از طریق سامانه الكترونیك وجود داشته باشد. یكی از محدودیتها این موضوع است.
ناصر رزاق
فكر كنم منظور آقاي شهبازي در مورد به اشتراک گذاشتن اطلاعات فني بود وگرنه در مورد گزارشات كه طبيعتا محرمانگي مشخص است. در تكميل فرمايشات شما ما الان قرارداها را هم در سامانه سحر گذاشتهايم. قرارداد سهساله را براي حفظ و بالا بردن حقالزحمه و جلوگيري از كاهش آن قراردادها در سيستم قرار دادهایم. براي سه سال مشخص است كدام موسسه و با چه حق الزحمه ای يك شركت را حسابرسی کرده است.
در مورد توانمندسازي در قالب كارگاهها و چارچوبهای آموزشي بحث كردهايم. در اولين فرصت آن را اجرايی ميكنيم. من خودم پيشنهاداتی كه در اين مورد به نظرم می رسد اين است كه ما در برنامههايمان از تجربيات بينالمللي استفاده كنيم. خيلي صحبت كرديم و مقاله خواندیم و در كارگره فناوري در این باره صحبت کردیم. باید ببینیم کشورهای توسعهیافته چه ميكنند كه ما اين قدر عقبيم؟ به هر حال رشد فناوري اطلاعات وقتي در مجامع بينالمللي مطرح شد هم زمان با رشد حسابرسي هم بود. ولی در مورد ما هم زمان نيست. يعني يك طرفه رشد كردهایم. در همه حوزهها گسترش اطلاعات و دادهها و استفاده از تجهيزات و ابزارها فراوان بوده ولی حسابرسان نشستهاند فقط تماشا كردهاند. حتي ممكن است اسم ابزار به گوشمان نخورده باشد. بايد اين تجربيات را ببينيم و بررسي كنيم چگونه ميتوانيم فناوري اطلاعات را در بحث چارچوبهاي خودمان پيادهسازي كنيم. در بحث آموزشهاي عمومي بايد خيلي تكيه كنيم. آموزش بانكهاي اطلاعاتي بسیار مهم است. در بحث بانكهاي اطلاعاتي، سيستمهاي هوشمند، ارتباط از راه دور و .. بايد كار كنيم. مشكلي كه داريم همان بحثي است كه عرض كردم. در مورد دوستاني كه الان در جامعه هستند به خصوص در رده شركا و مديران بحث عمر مفید حرفه ای مطرح است. شايد لازم است مثل داروسازان بازآموزي انجام شود وصرفا آموزشهاي 40 ساعته دورهاي نباشد. وقتی من كارت حسابدار رسمي را گرفتم ممکن است بگذارم جيبم و دیگر دنبال به روز آوری دانش خودم نروم. هفته پيش يكي از دوستان ميگفت يك بحث گزارشی داشته اشت. يك فرد اصرار داشته كه من طبق استاندارد انجام دادهام و يك نفر ديگر ميگفته طبق استاندارد نيست. استاندارد را آوردند و معلوم شد آن شخصي كه ميگفت طبق استاندارد نيست استاندراد جديد دستش بود و آن يكي استاندارد سال 1380 دستش بود. هر دو هم راست ميگفتند! يعني از سال 1380 تا حالا خبر نداشتم چه تغییری در استانداردهاي حسابداري و حسابرسي به وجود آمده . اين به خاطر اين است كه وقتي كارت را ميدهيم صلاحیت حرفه ای را تایید کردیم ولی حفظ صلاحیت حرفه ای هم مهم است .به نظرم بايد هر 2-3 سال يك بار آزمون بگيريم تا ببینیم شخص واقعا خودش را بهروز كرده است یا نه؟ آن موقع است كه طبق صحبت وبر ما از كارفرما و صاحب كار جلوتريم.
كمك مالي
طبیعتا اين بحثها نياز به كمك مالي دارد. و بايد كمك مالي از جانب دولت يا نهادهاي نظارتي صورت بگیرد تا بتوانیم در اين اهداف پيش برویم و شفافيت مالي ايجاد كنیم.
يك بحث اساسي ديگر كه وجود دارد و مغفول مانده همكاري حرفه و صنعت و دانشگاه است. صنعت كار خودش را ، دانشگاه كار خودش را و حرفه هم كار خودش را ميكند. در حرفه خودمان هم همين طور است. حسابداري كار خودش را ميكند و حسابرسي هم كار خودش را ميكند. همه از هم دوريم. همه چيز جزيرهاي است.. دانشگاه براي خودش درسهايي ميدهد كه مکن است با شرایط روز منطبق نباشد ، چيزي از فناوري اطلاعات و دانش روز در آن نمیبينيد. حتما بايد آموزش ميانرشتهاي داشته باشيم. آماري كه ما در دانشگاه میخوانيم با آماري كه در حرفه نياز است قابل مقايسه نيست. استاد دانشگاهی كه دكتراي آمار دارد يك مطلبی را در قالب آمار توصيفي و استنتاجي ميگويد و آن را با مثالهاي مرتبط با موضوع توضیح میدهد ولي دانشجو عملا چيزی ياد نميگيرد ، چون رابطه كاربردي آن در حرفه را خوب نمیفهمد. بنابراين بايد استادي آمار را درس بدهد كه حسابرسي و حسابداري هم بلد است يعني حتما بايد آموزشهاي ميانرشتهاي به خصوص فناوري اطلاعات و آمار وجود داشته باشد. طبيعتا بحث ديگري كه وجود دارد اين است كه در اساسنامه فعلی جامعه حسابداران رسمي شركا فقط بایدحسابدار رسمي باشند. اين بحث هم اساسي است. به هر حال من به عنوان يك موسسه حسابرسي نياز به متخصص فناوري اطلاعات (آيتي من) دارم، نياز به حقوق دان و خيلي چيزهاي ديگر دارم. ورود افرادی غير از حسابرس يا حسابدار رسمي به موسسات حسابرسي اهميت زیادی دارد. اگر بشود اساسنامه را اصلاح کرد خوب است اگر هم نشد بايد موسسات با يك ترفندهايي اين افراد را جذب كنند.
شهبازی رز
موسسه ACCENTERE همانند مكنزی وگروه مشاوران بوستن جزء موسسات بزرگ مشاوره ای دنیاست و بیش از 450 هزار نفر پرسنل دارد. این شرکت سال 1990 از یكی از موسسات بزرگ حسابرسی جهان جدا شد. این موسسه آمد با شركتهای بزرگ نرمافزاری مثل SAP قراردادهایی دارد كه موجب آن به دلیل شناختی كه ازصنایع مختلف دارد برای استقرارP ERهمكاری می كند بنابراین حسابرسان اینگونه ظرفیت ها را دارند وباید چنین الگوهایی در ذهن ها باشد.
ناصر رزاق
كاملا درست است. اگر نتوانيم خودمان را بزرگ كنيم خرد ميشويم و از بين میرويم. من هم مثل آقاي دكتر نيمه پر ليوان را ميبينيم اما بايد نيمه خالي را هم ديد و راهحل برايش پيدا كرد. كارهايي انجام شده است.سامانه هایی در جامعه راه اندازی شده ، سامانه جام ارتباط با شركتها ، سامانه سحر ارتباط با موسسات و سامانه پرديس ارتباط با ذينفعان است. در اين بخشها رشد نسبتا خوبي داشتيم. كارهای اساسي انجام شده ولي هنوز واقعا عقبيم. يعني آن صفت اسفبار كه گفتم با تمام اين اتفاقات هنوز پابرجاست.
به نظر من جهت رشد سریع استفاده از فن آوری اطلاعات باید اقدامات سریعی انجام شود ، پیشنهاد من در این خصوص این است که :
از تجربیات بین المللی در این خصوص استفاده کنیم
جامعه در خصوص تغییر در روش های حسابرسی از رویکرد سنتی به مکانیزه و مبتنی بر فناوری اطلاعات ، تهیه دستورالعمل حسابرسی و پرونده های الکترونیکی ، الزام به یک سری بررسی های تحلیلی با استفاده از ابزار مناسب ، شناسایی ابزار ها و معرفی آن به حسابرس جهت استفاده بنا به اقتضاء ، و آموزش لازم در این خصوص و توانمند سازی اعضاء جهت کاهش ریسک حسابرسی و افزایش کیفیت حسابرسی سیاست گذاری کند .
با وزارت علوم در زمینه اصلاح رئوس مطالب آموزشی منطبق با شرایط موجود حرفه مذاکره شود
مذاکره جهت ایجاد یکپارچگی اطلاعات در سطح کشور برای مثال حسابرس باید بتواند راجع به سلامت مالی ، رتبه شرکت و …. صاحبکار از جاهای معتبر استعلام بگیرد و ریسک خود را در خصوص پذیرش کار ارزیابی کند . در مورد تمامیت معاملات و … لازم است حسابرس به بیرون از شرکت مراجعه کند و اطلاعات خود را با مراجعی تطبیق دهد .
آموزش های عمومی و بانک های اطلاعاتی ، سیستم های هوشمند و ارتباط از راه دور داشته باشیم
الزام به امتحان مجدد حسابداران رسمی پس از دریافت کارت در مقاطع مثلا دو یا سه ساله جهت تمدید کارت داشته باشیم و در آزمون ها مواردی نیز از فناوری اطلاعات سوال شود
به هر حال تامین مالی و حمایت مالی در این خصوص لازم به نظر می رسد ، تا زمانی که حق الزحمه حسابرسی پایین است امکان سرمایه گذاری در این گونه مطالب وجود ندارد یا خیلی سخت است .
محمدعلی زاهدی
انشاالله با كار جدیدی كه انجام میشود صورتهای مالی بهصورت دیتای حسابرسیشده داریم كه تاكنون در كشور نداشتیم. قبلا اگر كسی میخواست تحلیل كند دیتا را باید خودش در نرمافزاری مثل اكسل وارد میكرد و خروجی میگرفت. در سامانه جامع تجارت ( سامانه حاکمیتی وزارت صنایع ) هم قرار است شركتها اعتبارسنجی شود و رتبه اعتباری آن مشخص شود تا ریسك مالی آن شركت قابل محاسبه باشد. بهغیر از صورتهای مالی اساسی یك سری آیتمهای دیگر هم هست كه كمك میكند بتوانیم اطلاعات کاملتری داشته باشیم. این اطلاعات وقتی در شركت تهیه میشود برای حسابرس ارسال میشود و حسابرس هم آن را بررسی میكند.
یعنی از جام به سحر میرود و در سحر بررسی و تایید میشود. این دیتای حسابرسی شده است كه نسخه كاغدی آن هم موجود است. پس از آن این اطلاعات آماده استفاده در سطح کشور است. این موضوع میتواند در بحث حسابرسی كامپیوتری هم مورد استفاده قرار بگیرد. حسابرس از صورت مالی شروع میكند. با این اطلاعات هم میشود یك كارهای تحلیلی كرد. یك كار دیگر و پروژه بعدی جامعه هم این است كه ما صورتهای مالی تعدیلشده بدهیم. یعنی آثار بندهای گزارش را ببینیم و در نهایت صورتهای مالی تعدیلشده بیرون بیاید. اینها بخشهایی است كه در سطح كلان حسابرسی كامپیوتری میتواند به ما كمك كند.
از حضور کلیهی همکاران عزیز در این میزگرد سپاسگزاریم و امیدواریم با همفکری سایر اعضای جامعه بتوانیم در پیشبرد استفادهی مؤثر از فناوری اطلاعات در حرفهی حسابرسی گامهای مؤثرتری برداریم.
بدون دیدگاه